Nghĩa Bình, Phú Khánh, Thuận Hải, Quảng Nam – Đà Nẵng và Gia Lai – Kon Tum là những tỉnh ghép ở miền Trung và Tây Nguyên trong khoảng từ năm 1976 đến đầu những năm 1990. Nghĩa Bình gồm Quảng Ngãi và Bình Định; Phú Khánh gồm Phú Yên và Khánh Hoà; Thuận Hải gồm Ninh Thuận và Bình Thuận; Quảng Nam – Đà Nẵng gồm Quảng Nam và Đà Nẵng; Gia Lai – Kon Tum gồm Gia Lai và Kon Tum. Các tỉnh này đều đã tách lại trước năm 2025.
Những cái tên đó vẫn còn trên rất nhiều giấy khai sinh, học bạ, bằng cấp, giấy tờ nhà đất của người sinh ra hoặc làm giấy tờ trong giai đoạn ấy. Sau sắp xếp năm 2025, mỗi tỉnh ghép cũ lại ứng với một hoặc hai tỉnh mới khác. Bài này giúp bạn đọc tên tỉnh ghép trên giấy tờ, tìm đúng tỉnh hiện hành, và biết khi nào cần ghi theo tên nào.
Vì sao giấy tờ của nhiều người miền Trung ghi tên tỉnh "lạ"
Sau năm 1975, nhiều tỉnh ở miền Trung và Tây Nguyên được hợp lại thành những tỉnh lớn hơn. Đến cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990, Quốc hội lần lượt quyết định tách các tỉnh này trở lại gần với ranh giới trước đó. Giai đoạn tỉnh ghép kéo dài khoảng mười đến hai mươi năm tuỳ nơi, đủ dài để cả một thế hệ có giấy tờ mang tên tỉnh ghép.
Người sinh trong giai đoạn đó thường có giấy khai sinh ghi nơi sinh là tỉnh ghép, ví dụ "Nghĩa Bình" hay "Phú Khánh". Học bạ cấp một, cấp hai của họ có thể ghi tên trường thuộc tỉnh ghép. Bố mẹ họ có thể có giấy tờ đất đai, hôn nhân ghi tên tỉnh ghép. Khi con cháu đọc lại những giấy tờ đó, nhất là sau năm 2025 khi tên tỉnh lại đổi thêm một lần, rất dễ bối rối.
Nguyên tắc để đọc là: tên trên giấy tờ phản ánh địa danh tại thời điểm cấp. Việc của bạn là dịch tên đó sang địa danh hiện hành khi cần, không phải sửa giấy tờ cũ. Bài này chỉ đi qua các tỉnh ghép có liên quan đến dải Duyên hải Nam Trung Bộ và Bắc Tây Nguyên; các tỉnh ghép ở miền Bắc và miền Nam có thể có bài riêng ở mục khác của trang.
Năm tỉnh ghép cũ và tỉnh mới tương ứng
Bảng dưới đặt cạnh nhau ba thời điểm: tỉnh ghép, các tỉnh sau khi tách, và tỉnh mới từ 1/7/2025. Thời điểm tách ghi theo mốc năm cho dễ nhớ; ngày chính xác bạn tra trong văn bản gốc nếu cần.
| Tỉnh ghép cũ | Tách lại thành | Nay thuộc (từ 1/7/2025) |
|---|---|---|
| Quảng Nam – Đà Nẵng | Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng, từ đầu năm 1997 | Cả hai về lại một đơn vị: thành phố Đà Nẵng |
| Nghĩa Bình | Quảng Ngãi và Bình Định, năm 1989 | Quảng Ngãi cũ thuộc tỉnh Quảng Ngãi; Bình Định cũ thuộc tỉnh Gia Lai |
| Phú Khánh | Phú Yên và Khánh Hoà, năm 1989 | Phú Yên cũ thuộc tỉnh Đắk Lắk; Khánh Hoà cũ thuộc tỉnh Khánh Hoà |
| Thuận Hải | Ninh Thuận và Bình Thuận, đầu những năm 1990 | Ninh Thuận cũ thuộc tỉnh Khánh Hoà; Bình Thuận cũ thuộc tỉnh Lâm Đồng |
| Gia Lai – Kon Tum | Gia Lai và Kon Tum, năm 1991 | Gia Lai cũ thuộc tỉnh Gia Lai; Kon Tum cũ thuộc tỉnh Quảng Ngãi |
Chỉ có Quảng Nam – Đà Nẵng là trường hợp hai phần của một tỉnh ghép cũ lại về chung một đơn vị sau năm 2025. Bốn tỉnh ghép còn lại đều bị chia về hai tỉnh mới khác nhau. Vì vậy, với giấy tờ ghi Nghĩa Bình, Phú Khánh, Thuận Hải hay Gia Lai – Kon Tum, bạn phải biết thêm huyện hoặc xã cũ thì mới xác định được tỉnh hiện hành.
Từ một tên tỉnh ghép tìm ra tỉnh hiện hành
Giả sử giấy khai sinh của bạn ghi nơi sinh "xã A, huyện B, tỉnh Nghĩa Bình". Để biết vùng đó nay thuộc đâu, bạn làm theo trình tự:
- Xác định tỉnh ghép gồm những tỉnh nào, theo bảng ở trên. Nghĩa Bình gồm Quảng Ngãi và Bình Định.
- Xác định huyện B thuộc nửa nào của tỉnh ghép sau khi tách. Một số tên huyện thời tỉnh ghép đã đổi tên hoặc chia tách sau đó, nên bạn có thể phải tra thêm lịch sử địa giới hoặc hỏi người lớn tuổi trong gia đình.
- Từ tỉnh sau khi tách, tra tỉnh mới theo nghị quyết năm 2025: Quảng Ngãi cũ thuộc tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định cũ thuộc tỉnh Gia Lai.
- Nếu cần tới cấp xã hiện hành, tra danh mục đơn vị hành chính chính thức theo tên xã cũ, hoặc hỏi Uỷ ban nhân dân cấp xã.
- Ghi lại cả chuỗi tên vào sổ tay gia đình: tỉnh ghép, tỉnh sau tách, tỉnh mới. Chuỗi này sẽ cần nhiều lần khi làm hồ sơ cho con cháu.
Phần khó nhất thường là bước hai, vì địa giới huyện từng thay đổi nhiều lần trong mấy chục năm. Khi không chắc, cơ quan tư pháp hoặc hộ tịch ở xã nơi bạn sinh ra là nơi có thể xác nhận, vì họ giữ sổ gốc.
Nơi sinh ghi tỉnh ghép: khai thế nào trên hồ sơ mới
Giấy tờ gốc giữ nguyên. Giấy khai sinh ghi "Nghĩa Bình" là đúng với thời điểm đăng ký. Không có lý do phải xin cấp lại chỉ vì tỉnh ghép đã tách hoặc tỉnh mới đã hình thành.
Biểu mẫu hỏi "nơi sinh". Phần lớn biểu mẫu chấp nhận ghi theo giấy khai sinh. Một số biểu mẫu có hướng dẫn ghi theo địa danh hiện hành hoặc ghi cả hai. Bạn đọc kỹ hướng dẫn của biểu mẫu đó; khi không có hướng dẫn, ghi theo giấy khai sinh là an toàn vì khớp với giấy tờ gốc.
Biểu mẫu hỏi "quê quán". Quê quán thường được xác định theo quy định riêng và có thể đã được ghi trong cơ sở dữ liệu dân cư. Khi khai, đối chiếu với thông tin trên ứng dụng định danh điện tử của chính bạn để thống nhất.
Hồ sơ đi nước ngoài. Hộ chiếu, giấy tờ dịch thuật thường ghi nơi sinh theo một cách thống nhất trên giấy tờ Việt Nam đã cấp. Khi giấy tờ ghi tên tỉnh ghép, bản dịch giữ đúng tên đó; người đọc nước ngoài không cần biết tỉnh đã đổi. Nếu bị hỏi, một dòng chú thích là đủ.
Khi cơ quan tiếp nhận thắc mắc. Bạn giải thích ngắn rằng tỉnh ghi trên giấy là tỉnh ghép cũ, nay tương ứng với tỉnh nào. Mang theo một giấy tờ khác thể hiện địa danh hiện hành giúp việc đối chiếu nhanh hơn.
Giữ giấy tờ gia đình qua nhiều lần đổi tên tỉnh
Một gia đình ở dải đất này có thể có giấy tờ mang ba lớp tên tỉnh: tỉnh ghép, tỉnh sau khi tách, và tỉnh mới từ năm 2025. Vài việc nhỏ dưới đây giúp con cháu sau này khỏi mất công lần lại:
- Lập một tờ "lịch sử địa chỉ" của gia đình: nơi sinh của từng người, ghi đủ tên xã, huyện, tỉnh theo đúng giấy khai sinh, rồi ghi bên cạnh tỉnh tương ứng hiện nay.
- Chụp hoặc quét giấy tờ gốc, đặt tên tệp theo người và loại giấy, lưu ở nơi cả nhà cùng tìm được. Giấy tờ gốc giữ nơi khô ráo, không ép nhựa giấy khai sinh cũ.
- Ghi lại lời kể của ông bà về tên làng, tên xã thời trước, vì nhiều tên làng không xuất hiện trên giấy tờ hành chính nhưng lại là manh mối để tra sổ hộ tịch.
- Khi xin trích lục hộ tịch, bản sao giấy tờ, hỏi trước Uỷ ban nhân dân cấp xã hiện quản lý vùng đó xem sổ gốc đang được lưu ở đâu sau các lần sắp xếp.
- Với giấy tờ nhà đất mang tên tỉnh ghép, không tự sửa tay tên tỉnh trên bản gốc; mọi điều chỉnh làm qua thủ tục chính thức.
Những việc này không bắt buộc, nhưng làm một lần là dùng được cho nhiều thế hệ, nhất là khi con cháu đi học, đi làm ở xa hoặc làm hồ sơ ở nước ngoài.
Quảng Nam – Đà Nẵng: một tỉnh ghép "về lại" theo cách khác
Trường hợp Quảng Nam – Đà Nẵng đáng nói riêng. Từ sau năm 1975, Quảng Nam và Đà Nẵng cùng thuộc tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng, tỉnh lỵ đặt tại Đà Nẵng. Cuối năm 1996, Quốc hội quyết định tách thành tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng trực thuộc trung ương; hai đơn vị hoạt động riêng từ đầu năm 1997.
Gần ba mươi năm sau, nghị quyết năm 2025 lại hợp Quảng Nam cũ và Đà Nẵng cũ vào một đơn vị. Nhưng đơn vị mới không mang tên ghép, mà là thành phố Đà Nẵng, giữ vị thế trực thuộc trung ương. Người lớn tuổi ở vùng này vì thế có thể đã trải qua ba cách ghi tỉnh trên giấy tờ: Quảng Nam – Đà Nẵng, rồi Quảng Nam, rồi thành phố Đà Nẵng.
Với người đọc giấy tờ, cách xử lý giống các trường hợp khác: giấy cũ ghi "tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng" là giấy hợp lệ theo thời điểm cấp; địa danh hiện hành của mọi vùng trong tỉnh ghép đó là thành phố Đà Nẵng. Bạn không cần biết vùng đó sau năm 1997 thuộc Quảng Nam hay Đà Nẵng để trả lời câu hỏi "nay thuộc đâu" ở cấp tỉnh, dù vẫn cần biết để tra cấp xã.
Những nhầm lẫn khi đọc tên tỉnh ghép
Nhầm lẫn đầu tiên là coi tên tỉnh ghép như một tỉnh đang tồn tại. Một số trang mạng, phần mềm cũ, kể cả các công cụ AI, đôi khi vẫn liệt kê "Nghĩa Bình" hay "Phú Khánh" như tên tỉnh. Không có tỉnh nào mang các tên này từ cuối những năm 1980.
Nhầm lẫn thứ hai là đoán tỉnh mới theo tên ghép. Thấy "Phú Khánh" nhiều người đoán nay thuộc Khánh Hoà; điều đó chỉ đúng với nửa Khánh Hoà cũ, còn nửa Phú Yên cũ nay thuộc Đắk Lắk. Tương tự, "Thuận Hải" không về trọn một tỉnh: nửa Ninh Thuận cũ thuộc Khánh Hoà, nửa Bình Thuận cũ thuộc Lâm Đồng.
Nhầm lẫn thứ ba là lẫn tên tỉnh ghép với tên huyện có chữ giống. "Thuận Hải" là tỉnh ghép, còn "Ninh Hải" là tên một huyện cũ của Ninh Thuận. "Nghĩa Bình" là tỉnh ghép, còn "Nghĩa Hành" là tên một huyện cũ của Quảng Ngãi. Trên giấy tờ viết tay hoặc bản sao mờ, những cặp tên này rất dễ đọc nhầm; bạn xem kỹ chữ "tỉnh" hay "huyện" đứng trước để biết đang đọc tầng nào.
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh Nghĩa Bình bây giờ là tỉnh nào?
Nghĩa Bình gồm Quảng Ngãi và Bình Định, đã tách năm 1989. Từ 1/7/2025, Quảng Ngãi cũ thuộc tỉnh Quảng Ngãi, còn Bình Định cũ thuộc tỉnh Gia Lai. Muốn biết một địa danh cụ thể thuộc bên nào, bạn cần tên huyện hoặc xã cũ.
Tỉnh Phú Khánh nay thuộc đâu?
Phú Khánh gồm Phú Yên và Khánh Hoà, tách năm 1989. Từ 1/7/2025, Phú Yên cũ thuộc tỉnh Đắk Lắk, Khánh Hoà cũ thuộc tỉnh Khánh Hoà. Phần Khánh Hoà còn nhận thêm Ninh Thuận cũ.
Tỉnh Thuận Hải gồm những tỉnh nào?
Thuận Hải gồm Ninh Thuận và Bình Thuận, tách vào đầu những năm 1990. Sau năm 2025, Ninh Thuận cũ thuộc tỉnh Khánh Hoà, Bình Thuận cũ thuộc tỉnh Lâm Đồng. Hai nửa của tỉnh ghép cũ nay ở hai tỉnh khác nhau.
Giấy khai sinh ghi tỉnh Nghĩa Bình có phải làm lại không?
Không cần làm lại chỉ vì tên tỉnh đã thay đổi. Giấy khai sinh ghi đúng địa danh tại thời điểm đăng ký. Khi khai hồ sơ mới, bạn làm theo hướng dẫn của biểu mẫu về cách ghi nơi sinh.
Gia Lai – Kon Tum nay là tỉnh nào?
Gia Lai – Kon Tum tách năm 1991. Từ 1/7/2025, Gia Lai cũ thuộc tỉnh Gia Lai mới cùng Bình Định cũ, còn Kon Tum cũ thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Hai nửa của tỉnh ghép cũ nay thuộc hai tỉnh khác nhau.
Tra lịch sử địa giới của một huyện cũ ở đâu cho chắc?
Nguồn chắc nhất là văn bản của Quốc hội, Chính phủ về thành lập, chia tách đơn vị hành chính, và sổ sách hộ tịch tại xã. Sách địa chí của tỉnh do cơ quan nhà nước biên soạn cũng hữu ích. Thông tin trên mạng nên đối chiếu lại với các nguồn đó.